Hvør skal føra skipini í framtíðini?

Dagur 1 – 29. september 2026 Altjóða fiskivinnan broytist – og krøvini til fólkini á sjónum vaksa

Fyrsti dagurin á ITF Fisheries Conference savnaði fakfelagsfólk og umboð úr fiskivinnuni úr nógvum pørtum av heiminum. Framløgurnar og kjakið vístu, at hóast umstøðurnar eru ymiskar frá landi til land, ganga fleiri av somu avbjóðingunum aftur: rekruttering, trygd, arbeiðskor, migrantarbeiði, fakfelagslig rættindi og tørvurin á sterkari altjóða handhevjing.

Ein av teimum týdningarmiklu spurningunum var, hvussu fiskivinnan skal fáa nýggj ættarlið at velja sjólívið. Tað er ikki nóg mikið at staðfesta, at tørvur er á ungum fólki. Vinnan má eisini vera eitt arbeiðspláss, sum ung fólk ynskja at velja og verða verandi í.

Góð løn, trygg arbeiðskor, rímilig arbeiðstíð, góðar bústaðarumstøður umborð, samband við familju og vinir og møguleikin at sameina sjólív og familjulív hava stóran týdning. Samstundis verða krøvini til sjófólk størri. Nýggj tøkni, talgilding, grøna umstillingin og eitt meira ótrygt altjóða umhvørvi krevja nýggjar førleikar og størri ábyrgd.

Hetta gevur ein grundleggjandi spurning: Hvussu fáa vit unga fólkið at velja sjólívið – og hvat skal til, fyri at tey eisini vilja verða verandi har?

Ráðstevnan vísti eisini, at fiskivinnan í stóran mun er vorðin ein altjóða arbeiðsmarknaður. Manningin kann koma úr einum landi, skipið sigla undir flaggi hjá einum øðrum, reiðarin vera í einum triðja og fiskurin verða seldur á einum heilt øðrum marknaði. Tí krevjast sterk fakfelagslig sambond tvørtur um landamørk.

Trygd og virðilig arbeiðskor vóru afturvendandi evni. Tað snýr seg ikki bara um at hava reglur, men um at tryggja, at tær verða fylgdar í praksis. Fiskimenn skulu hava eina rødd, møguleika at organisera seg og veruliga verju, tá arbeiðskorini ikki eru í lagi.

Fyri Føroya Skipara- og Navigatørfelag eru hesi evni sera viðkomandi. Føroyar eru ein sjóvinnutjóð, og framtíðin hjá vinnuni er treytað av, at vit bæði varðveita høgt fakligt støði og megna at gera sjólívið attraktivt fyri komandi ættarlið.

Ein høvuðsniðurstøða frá fyrsta degnum kann orðast soleiðis: Vit skulu ikki bara rekruttera unga fólkið til sjógvin. Vit skulu skapa eina sjóvinnu, sum tey vilja gera til sítt lívsstarv.

Dagur 2 – 30. september 2026 Frá altjóða reglum til verulig rættindi hjá fiskimanninum

Annar og seinasti dagurin á ITF Fisheries Conference í Panama hevði serligt fokus á, hvussu altjóða reglur fyri fiskimenn kunnu gerast til verulig rættindi í gerandisdegnum.

Ein greiður reyður tráður var ILO-sáttmálin C188 – Work in Fishing Convention. Boðskapurin var, at ein konventión á pappírinum ikki er nóg mikið. Hon skal setast í verk, skip skulu eftirlitast, brot skulu fáa avleiðingar, og fiskimenn skulu hava møguleika at organisera seg og samráðast kollektivt.

Framløgur úr Europa, Vesturafrika, Suðureysturasia, Latinamerika, Miðamerika og arabiska heiminum vístu, at nógvar av avbjóðingunum eru tær somu: lág løn, ótrygg setanarviðurskifti, migrantarbeiði, trupulleikar við rekruttering, veik fakfelagslig umboðan og manglandi handhevjing av galdandi reglum.

Eitt stórt evni var Flags of Non-Compliance, FONC. Her verður ikki bert hugt at flagginum á einum fiskiskipi, men eisini at veruligum ognarskapi, rakstri, løn, arbeiðskorum og allari skipanini rundan um flotan. Endamálið er at geva fakfeløgum eitt sterkari grundarlag at krevja rættvís arbeiðskor og kollektivir sáttmálar.

Ein serliga áhugaverdur partur snúði seg um ábyrgdina í allari veitingarketuni. ITF arbeiðir við vegleiðing um Human Rights and Environmental Due Diligence. Hugsanin er, at ábyrgdin fyri arbeiðskorunum hjá fiskimanninum ikki bert liggur hjá reiðaranum. Virkir, keyparar, stór brands og handilsketur hava eisini eina ábyrgd fyri at kenna og handfara mannarættindaváðan í teirra veitingarketum.

Hetta kann geva fakfeløgum nýggj amboð. Um trupulleikin ikki verður loystur á skipinum ella hjá reiðaranum, kann trýst eisini leggjast á móðurfeløg, fiskavirki, keyparar, vørumerki og handilsketur, sum hava fíggjarligan ágóða av vøruni.

Trygd og trivnaður vóru eisini nógv umrødd. Í Suðureysturasia verður heilsu- og trygdararbeiði brúkt sum inngongd til at røkka migrantfiskimonnum og hjálpa teimum at organisera seg. Mental heilsa fekk eisini rúm undir boðskapinum “It’s OK not to be OK”. Langar tíðir á sjónum, avbyrging og sambandið við familjuna eru eisini partur av arbeiðsumhvørvinum.

Júst hetta hongur saman við rekrutteringini. Skulu vit fáa ung fólk at velja sjóvinnuna, er tað ikki nóg mikið at vísa teimum á eitt starv. Løn, arbeiðstíð, trygd, trivnaður, góðar umstøður umborð og møguleikin at hava eitt familjulív mugu eisini vera í lagi. Rekruttering og arbeiðskor kunnu tí ikki skiljast sundur.

Í Latinamerika varð víst á arbeiðið við C188, felags skipaeftirliti, arbeiðsumhvørvi og fakfelagsligari organisering. Í Panama og Miðamerika verður arbeitt við at byggja sterkari fakfelagsliga umboðan upp í fiskivinnuni. Eisini úr arabiska heiminum varð víst á stóran tørv á organisering og betri arbeiðsverju.

Ein av sterkastu niðurstøðunum frá degnum var, at sosial burðardygd má hava sama týdning sum umhvørvislig og búskaparlig burðardygd. Ein fiskavøra kann hava eina grøna ella burðardygga ímynd, men tað sigur ikki í sjálvum sær, at fiskimaðurin, sum hevur fiskað hana, hevur fingið rættvísa løn og virðilig arbeiðskor.

Fyri FSN er hetta ein týðandi áminning um, at framtíðar sjóvinna má byggja á bæði høgt fakligt støði og virðilig kor. Tað hevur týdning fyri trygdina, fyri teir sum longu arbeiða á sjónum, og fyri møguleikan at fáa næsta ættarliðið at velja sjólívið. Samlaði boðskapurin frá ráðstevnuni var greiður: Altjóða reglur skulu gerast til verulig rættindi umborð, og tað týdningarmesta er, at fólk, sum fara til arbeiðis á sjónum, kunnu koma trygt og virðiliga heim aftur.

Ein felags reyður tráður frá Ráðstevnuni Tá báðir dagarnir verða tiknir saman, er sambandið millum rekruttering og arbeiðskor serliga týðiligt. Vit kunnu ikki loysa framtíðar manningartørvin við bert at biðja fleiri ung fara til skips. Vit mugu samstundis skapa eina vinnu, har ung síggja eina framtíð: við góðari útbúgving, tryggum arbeiðskorum, rættvísari løn, góðum umstøðum umborð, fakligari menning og einum arbeiðslívi, sum kann sameinast við familju og lívið í landi.

Spurningurin er tí ikki bara: “Hvussu fáa vit tey umborð?” Vit mugu eisini spyrja: “Hvussu skapa vit eina sjóvinnu, sum tey vilja verða verandi í?”